Gerhard Richter

Terwijl de beeldende kunst zich ontwikkelde in een caleidoscopische veelheid aan ideeën, technieken en media, bleef de Duitse schilder Gerhard Richter vanaf de jaren zestig consequent de mogelijkheden van de schilderkunst onderzoeken. De tegenstelling tussen abstract en figuratief was daarbij voor hem niet meer zo relevant, want hij richtte zich op de autonomie van kleur, kwaststreek en compositie. 

Richter’s werk varieert van strakke kleurcomposities en monochrome vlakken tot expressionistische kleurexplosies. Voor zijn aquarellen is de onvoorspelbaarheid van de techniek voor hem essentieel –hoe de waterverf zich vanzelf mengt tot heldere kleuren en vlekkerige vormen [Zie Derwisch 12.3.97 en Rot-Blau 4.3.97]. In zijn figuratieve schilderijen hanteert Richter klassieke thema’s zoals landschappen, stillevens en portretten. Opvallend is dat zijn abstracte werken soms direct aan de realiteit zijn ontleend (zoals kleurkaarten), terwijl figuratieve scènes juist geabstraheerd worden. Dit laatste doet Richter dikwijls door zijn onderwerpen ‘onscherp’ af te beelden. Hij strijkt de nog natte verf in een vegende beweging uit, waardoor contouren vervagen en kleuren zich vermengen. Het resultaat lijkt op het wazige beeld van een onscherpe foto [Zie: Moritz]. 

Juist toen de schilderkunst door velen als achterhaald werd beschouwd, vond Richter nieuwe vitaliteit in de relatie met fotografie. Hij schildert foto’s na en put hiervoor uit zijn Atlas, een gigantisch persoonlijk beeldarchief van foto's. Maar tegenover de idee dat fotografie een objectieve waarheid weerspiegeld, stelt Richter de eigen werkelijkheid van verf en beweging op doek centraal. Vanuit die confrontatie met het fotografische beeld is een oeuvre ontstaan dat de specifieke, unieke kwaliteiten van de schilderkunst onderzoekt en viert. Richter maakt de ingrediënten van het schilderen zelf tot het eigenlijke onderwerp.