Abstraktes Bild (784 / 1-120)

Gerhard Richters Abstraktes Bild bestaat uit 120 schilderijtjes die tezamen één groot, wandvullend werk vormen. De kleine doeken hangen geordend in een blok van zes boven elkaar en twintig naast elkaar. De smalle tussenruimten vormen een strak patroon van parallelle banen die het werk doorkruisen – een vlakverdeling die min of meer wordt herhaald in de schilderijen zelf. Rode strepen vormen een opvallend raster over witte, groene en blauwe kleurvlakken. Hoewel de onderdelen allemaal verschillend zijn, oogt het totale werk als een samenhangend geheel met een heldere ritmiek van vorm en kleur.

Abstraktes Bild verenigt belangrijke aspecten van Richters werk. Tussen 1968 en 1976 maakte hij een reeks egaal grijze schilderijen, de Graue Bilder, waarmee hij de schilderkunst tot een nulpunt terugbracht en leek af te zien van elk persoonlijk handschrift. Toch tonen juist deze schilderijen bij nadere beschouwing wezenlijke kwaliteiten van zijn werk: de beweging van de kwast, de nuances van het licht, het reliëf van de verfhuid en het ontbreken van een focuspunt.

Die kenmerken keren terug in Abstraktes Bild. Nadat Richter de verf heeft aangebracht op de individuele werken, heeft hij het er weer gedeeltelijk afgeschraapt, waardoor verschillende kleurlagen zichtbaar worden. Hij deed het schrapen heel regelmatig, wat resulteerde in het raster van horizontale en verticale kleurbanen dat zich over de 120 schilderijen uitbreidt. Je kan de scherpe aanzet van die handeling en de vegende beweging van het schrapen duidelijk zien. Juist in die sporen is de handeling van het schilderen af te lezen. 

Het resulteert in een gestructureerd en samenhangend geheel, maar tegelijkertijd vervloeien de kleuren grillig en onvoorspelbaar; de verf is gestold in een speels patroon van kleurvlakken. De verfhuid is een uitgestrekt panorama van kleur en beweging geworden. De expressiviteit van de schilderkunstige handeling en de kleur wordt letterlijk begrenst door het strakke, herhalende ritme.