Olmec

Richard Serra is vooral bekend om zijn monumentale stalen sculpturen, opgebouwd uit massieve platen die een intimiderende aanwezigheid hebben. Toch kan die industriële zwaarte verrassend licht en elegant ogen, doordat de platen subtiel tegen elkaar aanleunen. 

In zijn tekening Olmec (287 x 546 cm) bereikt Serra een vergelijkbaar effect met niets meer dan papier en paintstick, een krijt op oliebasis. Hij tekende twee bijna rechthoekige, gitzwarte vlakken die een krachtige spanning oproepen. Het linkervlak ligt en kantelt een beetje, en leunt tegen het rechtervlak. Je hebt de indruk dat twee tegengestelde krachten elkaar bevechten, maar ondanks deze instabiliteit lijken de vormen in balans te zijn. 

De massa en zwaarte van de vormen zijn bijna voelbaar, maar tegelijkertijd suggereert het werk beweging en dynamiek. Serra stelde in 1967-1968 een lijst werkwoorden die elementaire artistieke handelingen beschreven waarmee hij werk maakte. Hier is to push leidend. Tegelijkertijd relativeert het vederlichte papier de indruk van massiviteit.

Vanaf de jaren zeventig ontwikkelde tekenen zich tot een zelfstandige praktijk naast Serra’s beeldhouwkunst. Aanvankelijk maakte hij procesgerichte tekeningen met inkt, houtskool en lithografisch krijt. Geleidelijk werden deze werken groter. Een doorbraak kwam in 1974 met zijn eerste wandvullende abstracties, door Serra ‘installatietekeningen’ genoemd. Deze reikten van vloer tot plafond, soms wel zes meter breed, en overschreden bewust de grenzen van het papier. Daarmee herdefinieerde Serra niet alleen de tekening als medium, maar ook de relatie tussen kunstwerk en architectuur.

De titel Olmec verwijst naar de Olmeken, een precolumbiaanse cultuur uit Mexico, beroemd om hun massieve stenen beelden. Serra dacht vaak na over zulke sculpturen: “I have more to say about the history of sculpture as a history of weight, [...] more to say about the weight of Olmec heads,” zei hij in 1988 in gesprek met Hal Foster.