Selfportrait at Noon

Marlene Dumas schilderde Selfportrait at Noon een jaar na het overlijden van haar moeder in september 2007, precies om twaalf uur ’s middags. De titel suggereert een momentopname – geen langdurige zelfobservatie, maar een snelle, bijna fotografische indruk, als een vluchtig moment in de spiegel. Zoals vaak baseerde Dumas zich op bestaand beeldmateriaal, in dit geval polaroids die haar dochter van haar had gemaakt. Ze vond die beelden treffend: “ze lijken bijna zoals ik me toen [bij het overlijden van haar moeder] voelde, maar goed, zo zie je er ook uit met een grote kater,” zei ze in 2008.

Dumas schilderde het portret in één vloeiende sessie, met verdunde verf en snelle, lichte penseelstreken waardoor de witte achtergrond op verschillende plekken zichtbaar blijft. Ze corrigeerde nauwelijks iets; enkel de ogen wijzigde ze van gesloten naar geopend. Die ingreep geeft het gezicht een maskerachtige, wat afstandelijke blik.

De thematiek van dood, liefde, verdriet en schaamte loopt als een rode draad door Dumas’ oeuvre. Selfportrait at Noon hoort bij haar reeks werken waarin ze verlies, identiteit en kwetsbaarheid onderzoekt. Waar eerdere zelfportretten als Die Selfportret (1983) en Evil is Banal (1984) speelden met zelfbeeld en representatie, heeft dit werk een intiemer en persoonlijker karakter: een moment van rouw en existentiële reflectie. Tegelijkertijd beschouwde ze het schilderij ook als een object, waarin haar gelijkenis slechts een middel is om grotere thema’s en schilderkunstige uitdagingen te verkennen.

Selfportrait at Noon werd vlak na het ontstaan in 2008 getoond in For Whom the Bell Tolls (Zeno X Gallery, Antwerpen), een tentoonstelling over leven, dood en machteloosheid. Naast Selfportrait at Noon hingen er snel geschilderde portretten van huilende filmsterren als Ingrid Bergman en Marilyn Monroe, waarin Dumas haar verdriet om haar moeder een vorm gaf. Over die reeks zei ze: “For Whom the Bell Tolls ging over verlies en vertrek, maar ook over transformatie en vrijheid. Een ziel die is vrijgelaten. Mijn rouw en haar opluchting.”