Symmetrie van het water

Symmetrie van het water past in een bredere zoektocht die het werk van Jan Andriesse kenmerkt: de vraag hoe een schilderij natuurkundige of atmosferische verschijnselen niet direct kan afbeelden, maar hun wezen kan benaderen. Geobsedeerd door de wetmatigheden van licht, water en kleur, benaderde Andriesse het schilderen bijna als wetenschappelijk onderzoek. Het doek was voor hem geen venster op de werkelijkheid, maar een laboratorium voor onderzoek naar de visuele ervaring.

Zo ook bij dit schilderij dat de kunstenaar in 2000 schonk aan het museum, en dat een bijzondere positie inneemt binnen zijn oeuvre. Waar hij in een schilderij als Regenboog werkt met atmosferische middelen en kleur, kiest Andriesse hier voor een strenge geometrische opbouw in zwart en wit. Door het enorme formaat – het doek is bijna zes meter breed – vult het werk het hele gezichtsveld en dwingt het tot de panoramische blik die je hebt wanneer je over open water uitkijkt.

De reductie van de beeldende middelen is radicaal: geen kleur, geen zichtbare verftoets, minimale geometrische vormen. Het oppervlak is vlak en onpersoonlijk, alsof de hand van de schilder zich heeft teruggetrokken. En toch roept het schilderij onmiskenbaar water op. Het sluit daarmee aan bij schilders als Raoul De Keyser, René Daniëls en Bart Domburg, die in de jaren tachtig en negentig een abstractie beoefenden die nooit puur formeel werd — altijd bleef er een echo van de waargenomen werkelijkheid aanwezig.

De titel heeft het over symmetrie, maar visueel is die nergens te bekennen. In de natuurkunde reflecteert water alles wat erboven staat, en dan kan een symmetrisch beeld ontstaan. Hier lijkt het object dat gereflecteerd wordt echter te ontbreken. Wat rest is de suggestie: door de witte verf schemert de reflectie van de zwarte blokken. Bevinden die vormen zich onder water? Andriesse bewijst dat onze waarneming geprogrammeerd is – een enkele horizontale lijn en een subtiele transparantie van verf op abstracte vormen, volstaan om ons "water" te laten zien. Het schilderij lijkt uiteindelijk in essentie het kijken zelf weer te geven.