Sophie Calle, grande dame van de hedendaagse kunst, keert terug naar De Pont Museum met groot overzicht
De Pont Museum presenteert van 20 maart tot en met 5 september 2027 Something Missing?, een omvangrijke tentoonstelling van de Franse kunstenaar Sophie Calle (Parijs, 1953). De tentoonstelling omvat negen belangrijke series uit de periode 1979–2024 en is samengesteld in nauwe samenwerking met de kunstenaar. Meer dan 300 foto’s, teksten en video’s ontvouwen zich door de ruimtes van de voormalige textielfabriek waarin De Pont Museum is gevestigd. Centraal staat het thema van afwezigheid: wat ontbreekt, wat verloren is gegaan en hoe datgene wat er niet is onze verbeelding activeert.
Sophie Calle geldt als een van de meest toonaangevende kunstenaars van haar generatie. Al vijf decennia lang onderzoekt zij fundamentele menselijke ervaringen – van liefde, verlies en verlangen tot schuld, angst en schaamte – waarbij poëzie, humor en conceptuele scherpte hand in hand gaan. Ze beweegt zich tussen het private en het publieke, tussen controle en toeval, en geeft in haar werk een indringende blik op de levens van geliefden, vrienden en vreemden, maar ook op dat van haarzelf.
Afwezigheid als drijfveer
Calle zegt zelf dat het juist ‘de dingen die ontbreken – mijn moeder die er niet meer is, een geliefde die vertrekt, een idee dat niet komt’ zijn die haar drijven. In Something Missing? wordt dit gegeven onderzocht aan de hand van haar kenmerkende combinatie van fotografie en nuchtere, persoonlijke teksten. Daarbij neemt Calle uiteenlopende rollen aan – van historicus, socioloog en detective tot filosoof en bovenal verhalenverteller.
De tentoonstelling bouwt voort op de eerdere presentatie van Calle in De Pont. In 2009–2010 presenteerde het museum Talking to Strangers, haar eerste grote solotentoonstelling in Nederland. Haar werk maakt sindsdien deel uit van de collectie. Something Missing? werpt een nieuwe blik op haar oeuvre en brengt een brede selectie van belangrijke en recente werken naar Nederland die hier niet eerder te zien waren.
Hoogtepunten van de tentoonstelling
Een bijzondere plaats in de tentoonstelling neemt Voir la mer (2011) in. Voor deze video-installatie nodigde Calle inwoners van Istanbul uit, die vaak afkomstig waren uit het binnenland van Turkije, om voor het eerst in hun leven de zee te zien. De camera toont hen aanvankelijk van achteren, terwijl ze uitkijken over de zee. Wanneer ze zich vervolgens naar Calle omdraaien, richt de camera zich op hun ogen en vangt de blik van iemand die zojuist voor het eerst de zee heeft gezien.
Een ander hoogtepunt is On the Hunt (2017–2024). Hierin stelde Calle systematisch een overzicht samen van de eigenschappen die in een romantische partner worden gezocht, verspreid over een periode van meer dan een eeuw. Het werk begint met contactadvertenties uit 1895 in het Franse tijdschrift Le Chasseur Français en eindigt met berichten op Tinder. Daarmee geeft Calle haar langdurige onderzoek naar romantisch verlangen een nieuw perspectief en laat zij tegelijkertijd zien hoe ideeën over liefde en relaties in de loop van de tijd veranderen.
Een terugkerend onderwerp in Calles werk is de vraag hoe we ons een beeld van iets of iemand vormen, ook wanneer directe ervaring ontbreekt. Voor The Blind (1986) vroeg ze 23 mensen die blind geboren zijn om hun idee van schoonheid te beschrijven. Calle combineerde hun antwoorden met portretten van de deelnemers en foto’s van wat zij als mooi beschouwden. Zo ontstaat een onderzoek naar schoonheid en verbeelding, en naar de beelden die zich vormen zonder dat daar een directe visuele ervaring aan voorafgaat.
Een ander belangrijk onderdeel van de tentoonstelling is Catalogue Raisonné of the Unfinished (2023), een omvangrijke serie waarin Calle projecten verzamelde die zij begon, maar om uiteenlopende redenen niet voortzette: ‘De schetsen, de pogingen, de verlaten projecten. Om mijn intenties tot leven te brengen. Om het onvoltooide te voltooien.’ Het werk biedt een bijzondere inkijk in de drijfveren, obsessies en mislukkingen die evenzeer onderdeel zijn van een kunstenaarspraktijk als de projecten die daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Maria Schnyder, directeur De Pont Museum:
‘Sophie Calle heeft altijd compromisloos haar eigen weg gevolgd en zich nooit laten beperken door verwachtingen die de maatschappij aan een kunstenaar of een vrouw stelt. Juist door haar eigen intuïtie en nieuwsgierigheid consequent als uitgangspunt te nemen, heeft ze steeds opnieuw onderwerpen naar de oppervlakte gehaald die we als privé, ongemakkelijk of zelfs taboe beschouwen. Vanuit het intieme en persoonlijke weet ze iets universeels over de mens bloot te leggen, en juist daarin schuilt voor mij de kracht van haar werk. Het is een groot genoegen om een nieuwe generatie bezoekers kennis te laten maken met de enorme rijkdom en veelzijdigheid van haar oeuvre.’
Over de tentoonstelling
Sophie Calle: Something Missing? is georganiseerd door Louisiana Museum of Modern Art, Humlebæk, in samenwerking met De Pont Museum, Tilburg, en Turner Contemporary, Margate.
Bij de tentoonstelling verschijnt een Engelstalige catalogus met nieuwe essays van Laurie Anderson en Yve-Alain Bois en een interview met Sophie Calle door Édouard Louis.
Over De Pont Museum
De Pont Museum is een internationaal museum voor hedendaagse kunst, gevestigd in een voormalige textielfabriek in Tilburg. Het museum staat bekend om een artist-first programma zonder concessies en een collectie die diepte boven breedte stelt, met werk van onder meer Anish Kapoor, Marlene Dumas, Thomas Schütte, Kara Walker, Ragnar Kjartansson, Laure Prouvost en Steve McQueen.
Over de kunstenaar
Sophie Calle (Parijs, 1953) begon eind jaren zeventig met haar artistieke praktijk. Ze vertegenwoordigde Frankrijk tijdens de 52e Biënnale van Venetië in 2007 en was onderwerp van talrijke grote solotentoonstellingen wereldwijd. Een belangrijke institutionele solotentoonstelling was Talking to Strangers (2009–2010), die te zien was in Whitechapel Gallery in Londen, De Pont Museum in Tilburg en Louisiana Museum of Modern Art in Humlebæk. Meer recent presenteerde zij onder meer À toi de faire, ma mignonne (2023–2024) in het Musée Picasso in Parijs, Absences: Sophie Calle & Toulouse-Lautrec (2024) in het Mitsubishi Ichigokan Museum in Tokio en Sophie Calle: Overshare (2024–2025) in het Walker Art Center in Minneapolis.
Internationaal is werk van Calle opgenomen in de collecties van onder meer het Museum of Modern Art en het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, Centre Pompidou in Parijs en Tate in Londen.
Calle ontving talrijke onderscheidingen, waaronder de Praemium Imperiale Award in 2024, de Centenary Medal van de Royal Photographic Society, een Infinity Award van het International Center of Photography en de International Award in Photography van de Hasselblad Foundation.
Calle woont en werkt in Malakoff.