Lothar Baumgarten

Lothar Baumgarten (1944–2018) was de zoon van een etnograaf. Al vroeg raakte hij vertrouwd met de vergelijkende cultuurwetenschappen en gefascineerd door de ordeningsprincipes die ten grondslag liggen aan de waarneming en de analyse van culturele verschillen. Zijn interesse in andere culturen en realiteiten ver weg van de zijne had hij van niemand vreemd.

Baumgarten maakt installaties, foto's, films, geluidswerken en muurtekeningen, waarin hij realiteit en verbeelding verweeft, vaak rond de vraag: “Hoe kijkt het Westen naar 'de Ander'”. Zijn vroege werk komt voort uit een kritische blik op de achttiende-eeuwse Duitse antropologie, waarin onderzoekers vertelden over niet-westerse plaatsen en culturen die zij nooit in het echt hadden gezien, uitsluitend op gezag van archieven en boeken in westerse bibliotheken. Baumgarten legt de absurditeit van die methode bloot.

Zelf haalt hij zijn kennis en inspiratie later uit reizen en uit periodes waarin hij langere tijd voorbrengt bij inheemse volken in Noord- en Zuid-Amerika. Legendarisch is zijn verblijf tussen 1977 en 1980 bij de Yanomami in het Amazonegebied, aan de grens tussen Venezuela en Brazilië. Het resulteert in films, geluidsopnamen, muurschilderingen en fotoseries.

Baumgartens reizen vormen de basis voor een oeuvre waarin etnografie en lokale geschiedenis centraal staan. Zo is het omvangrijke project Carbon een artistieke reflectie op de uitbreiding van het spoorwegnet in de Verenigde Staten. Met foto's van spoorlijnen en landschappen documenteert hij de opmars van Europese immigranten ten koste van inheemse volken. Op voor de kunstenaar kenmerkende wijze maakt hij de pijnlijke koloniale geschiedenis en de complexe ontmoetingen tussen beschavingen zichtbaar.