Keith Tyson

"Large Field Array is a device for viewing your own interaction with things. I see it as an instrument. Not a scientific device, because there is no hypothesis to prove, but an apparatus for experiment."

Het oeuvre van Keith Tyson (Ulverston, UK,1969) is zeer divers; het bestaat uit grote tekeningen, schilderijen, objecten en installaties. In 2001 vertegenwoordigde Tyson Engeland op de Biënnale van Venetië. Een jaar later had hij tentoonstellingen in de South London Gallery, de Kunsthalle Zürich en won hij de Turner Prize.

Met de zaalvullende installatie Large Field Array heeft Tyson nu zijn eerste tentoonstelling in Nederland. De expositie is georganiseerd in samenwerking met het Louisiana Museum in Humlebaek (Denemarken), waar Large Field Array in herfst van 2006 te zien was. In de afgelopen maanden heeft Tyson zijn monumentale vloersculptuur verder uitgebouwd. Voor de presentatie in De Pont is het aantal afzonderlijke objecten waaruit het werk is samengesteld, verdubbeld tot bijna driehonderd.

Hoe ga je om met een werkelijkheid waarvan de complexiteit even wonderbaarlijk als huiveringwekkend is? Voor Keith Tyson is die vraag zo dringend dat ze de motor is achter zijn  kunstenaarschap. In de installatie The Thinker (after Rodin) uit 2001 stond het raadsel van het denken en het bewustzijn centraal; in de schilderijen Bubble Chambers: 2 Discrete Molecules of Simultaneity uit 2002 ging het om het fenomeen van de gelijktijdigheid en ook aan Large Field Array ligt een existentiële vraag ten grondslag. In een interview uit 2004 in het kunsttijdschrift Parkett vertelde Tyson: “Wat mij zonder twijfel ‘s nachts het meest uit de slaap houdt, is een gevoel van angst over de bepaaldheid van alles. (…) Voordat ik geboren werd, lag alles nog open. Ik had van alles kunnen zijn. Maar ik ben Keith Tyson – niets meer en niets minder … en ik denk echt dat er een soort intellectuele motor is ingebouwd, of een emotionele motor. (…) Als je je daar echt in verdiept, dan is het heel pijnlijk om langzamerhand te beseffen hoe je eigen bestaan bepaald wordt, zeker als je de grenzeloze hoeveelheid mogelijkheden in aanmerking neemt en je vaak mijmert en een mathematische geest hebt.â€? De bepaaldheid van de dingen tegenover de overweldigende verscheidenheid van alles; Tyson is gefascineerd door de pogingen die al sinds mensenheugenis in de wetenschap, de filosofie, de psychologie of de politiek worden ondernomen om vat te krijgen op die veelvormige werkelijkheid en de wetten die eraan ten grondslag liggen. In zijn kunst refereert hij aan de meest uiteenlopende modellen en theorieën, maar tegelijkertijd is hij er van doordrongen dat ze het raadsel slechts voor een deel ontsluieren en geen recht doen aan de complexiteit van de werkelijkheid. In dat opzicht beoogt Tyson met zijn installatie het tegendeel.

 

Complexiteit en diversiteit zijn voor hem de essentie van het bestaan; de vreugde daarover en de acceptatie van dat gegeven noemt Tyson de reden voor het maken van Large Field Array. In de installatie hebben de meest uiteenlopende zaken uit onze dagelijkse leefwereld, uit de natuur, de kunst en de wetenschap een plek gekregen: van een bruidstaart tot een stapeling van met eieren gevulde kartons, van een man wiens hoofd wordt geschoren tot een hoogspanningsmast in een landschap, van een verzameling paddestoelen tot een smeltende ijskorst, van een beeldje van de god Mercurius tot een kubus met driedimensionale meetkundige figuren (Platoonse lichamen).

 

Large Field Array: de werkelijkheid gevat in uiterst realistische objecten en maquettes van 60 x 60 x 60 cm, die in de afgelopen twee jaar en onder het toeziend oog van de kunstenaar, door een groot aantal assistenten handmatig en precies op maat zijn gemaakt. Met zijn driehonderden staan al die objecten opgesteld in rijen met een tussenruimte van telkens 120 cm en nemen ze het gehele vloeroppervlak van de centrale ruimte van De Pont en twee lange wanden in beslag. Waar een object precies staat opgesteld, is afhankelijk van de conceptuele, wetenschappelijke, filosofische, psychologische en sociale verbanden die het heeft met andere objecten. Van ‘toeval’ en ‘onvoorspelbaarheid’ -begrippen die in Tysons’ visie voortkomen uit onze eigen ‘bijziendheid’ als mens- is in deze constellatie geen sprake. Ieder object neemt een eigen positie in binnen het totaal als gevolg van de som van alle krachten die erop van invloed zijn.

 

De titel Large Field Array verwijst naar een sterrenkundig observatorium in de woestijn van New Mexico. Daar staat een batterij zeer geavanceerde radiotelescopen gericht op het universum, Tysons’ installatie focust op het krachtenveld dat aan de werkelijkheid ten grondslag ligt.

Precies een jaar geleden was in deze zelfde zaal Walter de Maria’s A Computer Which Will Solve Every Problem in the World (1984) te zien. Ook deze monumentale vloersculptuur uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen laadde de omringende ruimte met energie. Over deze generatie kunstenaars zegt Tyson in het interview met Dominic van den Boogerd in de catalogus bij de tentoonstelling: “ God zegene Daniel Buren en al die kunstenaars die in de jaren 60 een nieuw vocabulaire hebben ontwikkeld voor de beeldende kunst. Ik werk met de taal van de concept kunst, de minimal art, diversificatie en deconstructie.� Maar tegelijkertijd neemt Tyson afstand van de in zichzelf besloten ongenaakbaarheid van de kunst uit die tijd en maakt hij gebruikmakend van hun verworvenheden zijn ‘eigen kleine symfonieën’. Terwijl Walter de Maria’s ordening van 75 flonkerende roestvrij stalen staven de bezoeker op afstand hield, vraagt het werk van Tyson erom van binnenuit te worden ervaren. Aan de ene kant is de maatvoering van het raster en de objecten afgestemd op de menselijke maat (de hoogte van drie boven elkaar geplaatste objecten komt overeen met de gemiddelde lengte van een volwassen man, de tussenruimte ertussen is berekend op een rolstoel) maar tegelijkertijd confronteert de installatie je met een hoeveelheid informatie die het menselijk bevattingsvermogen ver te bovengaat.

Tysons kunstwerken ontstaan uit de behoefte om de eigen voorstellingen en denkbeelden empirisch te toetsen, om te zien wat er gebeurt. “Een vlieger om op te stijgen naar de leegte, op de stroming van zijn eigen energie … kijk hoe hij neerschiet en een duikvlucht maakt!� staat er te lezen op een Studio Wall Drawing uit 2001. Het is een poëtische beeldspraak van wat een kunstwerk vermag. Met zijn installatie nodigt Tyson de bezoeker uit hierin mee te gaan; want hoeveel wetenschappelijke theorieën en modellen Tyson in zijn installatie heeft verwerkt, Large Field Array biedt geen verklaring van de werkelijkheid maar is een instrument om die te ervaren.