Stan Douglas

Vancouver Canada 1960
woont en werkt in Vancouver

voorpagina
werk in collectie
meer informatie
literatuur

Stan Douglas trok in 1994 de aandacht met Evening, een videowerk waarin hij de nieuwsberichtgeving ironiseert. Op drie videoschermen zijn drie verschillende presentatoren aan het werk. Het ziet er heel echt uit, maar in feite zijn de ‘uitzendingen’ door Douglas met behulp van acteurs en op basis van archiefmateriaal geconstrueerd, waardoor de betrouwbaarheid van het nieuws in twijfel wordt getrokken. Een van de nieuwslezers brengt de ‘actualiteit’ als happy talk – een vorm van berichtgeving die eind jaren zestig in Amerika populair werd. Het motto was: ‘No matter how bad the news, present it with a happy face!’ Hoewel deze extreme vorm van presentatie ook weer verlaten werd, is de invloed ervan bepalend geweest voor de manier waarop het nieuws sindsdien wordt gebracht.

Ook in een eerder werk nam Douglas het medium van de televisie onder de loep. De serie Monodramas (1991) bestaat uit tien korte videoverhaaltjes met de duur van een Amerikaanse commercial. De clips leveren commentaar, maar zijn ook een alternatief voor de ‘commercial breaks’ waarmee de televisiekijker ongevraagd geconfronteerd wordt. Ze laten dagelijkse gebeurtenissen zien zonder enige climax. Een auto passeert op de snelweg andere auto’s – meer niet. Een man denkt iemand buiten te horen, gaat kijken, ziet niemand en gaat weer naar binnen. Met zulke beelden probeert Douglas vastgeroeste kijkgewoonten te doorbreken en de kijker bewust te maken van de manier waarop beelden op televisie worden ingezet en gemanipuleerd.

Al vanaf het einde van de jaren tachtig onderzoekt Douglas de audiovisuele media, van fotografie, panorama en stomme film tot televisie en video. Vooral film fascineert hem. In Overture, uit 1986, rijdt een trein in de Rocky Mountains tunnel in, tunnel uit. Althans, zo lijkt het: in werkelijkheid heeft Douglas enkele fragmenten stomme film uit de archieven van de Edison Company als een loop aan elkaar gemonteerd. Het spannende is ook dat de kijker, doordat de camera op de locomotief is geplaatst, zich de machinist waant en in het ritme van de film wordt opgenomen. Op de achtergrond zijn flarden door Douglas bewerkte tekst te horen uit A la recherche du temps perdu van Marcel Proust, waarin verleden en heden net zo door elkaar worden gemengd als in het onderhavige werk van Douglas zelf. In de vermenging van realiteit en verbeelding is Overture in zekere zin vergelijkbaar met Evening, maar er ontstaat een hypnotiserend effect dat de grens tussen feit en fictie eerder openlegt dan aan de kaak stelt.

De Canadese kunst heeft inmiddels een flinke reputatie opgebouwd waar het de analyse van het mediale beeld betreft. Als eersten waren er Dan Graham, die de waarneming heeft onderzocht in relatie tot media, kunst en maatschappij, en Jeff Wall, die in zijn geënsceneerde en monumentale beelden reclame, film, fotografie en schilderkunst samensmolt. Stan Douglas behoort echter duidelijk tot een jongere generatie. Zijn werk is zeker zo verwant aan dat van bijvoorbeeld James Coleman, een Ierse kunstenaar die in diaprojecties de technieken van schilderkunst, film en theater door elkaar laat lopen in één verhaal.

Door de jaren heen is het werk van Douglas steeds complexer geworden. Met behulp van de computer worden de verschillende media, verleden en heden, beeld en geluid, steeds meer vermengd. Neem Der Sandmann (1995), gebaseerd op een verhaal van E.T.A. Hoffmann, dat zich afspeelt in een volkstuin in Potsdam. Bij de beelden van de tuin wordt een briefwisseling voorgelezen tussen een zekere Nathael en zijn jeugdvriend Lothar. De jongens zagen destijds een bepaalde oude man voor de ‘Zandman’ aan – voor hen een boosaardige man die zand in de ogen van kinderen gooide als ze ’s nachts wakker lagen. In de studio heeft Douglas de tuin twee keer nagebouwd: een keer als voor en een keer als na de hereniging van Duitsland. Nathael en Lothar halen zo hun herinneringen op tegen de achtergrond van twee Duitslanden. Douglas creëert in dit werk een netwerk van geschiedenissen, niet alleen van verleden en heden maar ook van fictie en realiteit, van persoonlijke herinnering en historische beschouwing.

In een ander werk van Douglas, Nu-tka (1996), worden twee 35mm films met beelden van een schijnbaar ongerepte natuur door elkaar heen geprojecteerd. Nu-tka werd gefilmd op een eiland voor de westkust van Canada, Nootka Sound, waarover in de achttiende eeuw een conflict ontstond tussen de Engelsen en de Spanjaarden, die het allebei dachten te kunnen claimen. Door de beelden heen lopen, gebaseerd op historische documenten als brieven en dagboeken, monologen van de betrokken commandanten, die zich vermengen met literaire fragmenten. De teksten en beelden worden dooreengeweven, stilgezet en verdubbeld tot een onduidelijke massa van vage natuurbeelden en geluid.