Richard Serra

San Francisco USA 1939, woont en werkt in New York

Gutter Splash Two Corner Cast
1992
lood
ruimte 500 x 740 x 348 cm
1992.RS.02

Gutter Splash Two Corner Cast is het eerste grote kunstwerk in de collectie van De Pont dat ter plekke is gemaakt. De Amerikaanse kunstenaar Richard Serra (San Francisco 1939) werd tijdens de opbouw van het museum uitgenodigd om een werk ‘in situ’ te realiseren  en maakte dit werk in het voorjaar van 1992, een half jaar voor de opening. De robuuste architectuur van de voormalige textielfabriek vormt een passende omgeving voor dit massieve en ongepolijste beeld. Gutter Splash Two Corner Cast bestaat eigenlijk uit twee afzonderlijke werken die samen gepresenteerd worden. Beide zijn het resultaat van een helder concept en een procesmatige uitvoering. De werken refereren aan de vroege Splashings en Castings waarmee Serra eind jaren zestig van zich deed spreken. Tegenwoordig geniet hij vooral bekendheid met zijn enorme sculpturen van roestige staalplaten.

Met Gutter Splash grijpt Serra terug op een werkwijze die hij in 1968 voor het eerst hanteerde: gesmolten lood laten stollen in de hoeken en randen van de architectonische ruimte. Het gloeiend hete, vloeibare lood wordt door de kunstenaar tegen de muur geworpen, precies in de overgang van vloer en wand. Het lood spat tegen de muur, druipt over de vloer en stolt als lava in amorfe vormen. Het voegt zich letterlijk in de ruimte en de loden rand markeert als een plint de overgang van de architectonische vlakken.

De Castings zijn afgietsels die als een restvorm van de handeling overblijven. Voor Two Corner Cast plaatste Serra een stalen schot in een hoek van de ruimte zodat er twee scherpe hoeken van 45 graden ontstonden. Met vloeibaar lood maakte hij enkele ruwe afgietsels van deze wigvormige hoeken en legde ze vervolgens in een stapeling op elkaar. De loden punten vormen een scherpe markering van de architectuur en zijn een precieze afdruk van een deel van de ruimte. Tegelijk heeft het materiaal in de stolling een eigen grillige vorm gevonden en ogen de gestapelde punten als broze beelden in een wankel evenwicht.


Het werk van Richard Serra balanceert vaak tussen verschillende visuele en fysieke ervaringen: enerzijds de massiviteit van het materiaal en de monumentaliteit van de ruimte, anderzijds de elegantie van de vorm en de subtiliteit van het evenwicht. Met name voor Serra’s grote stalen beelden zijn gewicht en evenwicht de sleutelwoorden. Als kind is Serra bij het meemaken van een tewaterlating van een schip gefascineerd geraakt door de krachten en de spanning die teweeg worden gebracht door de verplaatsing van gewicht. Het wankelen en hellen van het gevaarte en de balans en de rust die ten slotte hervonden worden, zijn ook belangrijke aspecten in het werk van Serra. Zijn monumentale beelden bestaan uit centimetersdikke en meterslange staalplaten, die in een subtiel evenwicht in de ruimte worden geplaatst. De dreigende massiviteit van deze robuuste obstakels wordt echter –letterlijk- in balans gehouden door hun zorgvuldige plaatsing en hun bijna lichtvoetige elegantie.

Ook in zijn werk op papier gaat het Serra vooral om de uitdrukking van volume, tegenstelling en evenwicht. Het werk Olmec (1989) uit de collectie van De Pont is hiervan een goed voorbeeld. De reusachtige tekening laat twee grote zwarte vlakken zien die tegen elkaar aan lijken te leunen tegen een witte achtergrond. De vlakken vullen bijna het gehele beeld. Doordat ze beide nét niet helemaal vierkant zijn, raken ze elkaar maar ten dele. Net voldoende echter om het gehele beeld een grote spanning te geven en het, ondanks het enorme formaat, in een bijna dansante beweging te brengen.

video over Serra's Gutter Corner Splash: Late Shift (1969/1995) in SFMoMA